Meditasyon Nedir? Meditasyon Teknikleri ve Tarihsel Süreci

Günümüzün popüler konularından ve eylemlerinden biri de meditasyon yapmak. Popüler kültürün her şeyin içini boşaltıp anlamsızlaştırmak gibi bir kötü yanı var, bilirsiniz. Meditasyon da popüler kültürün gazabına uğramış mağdur geleneklerden biri. Meditasyon Nedir sorusunun cevabı olarak gelenek diyebiliyorum çünkü meditasyon yeni ortaya çıkmış ve yeni benimsenmiş bir şey değil. Meditasyon Teknikleri ve Tarihsel Süreci o kadar eskiye dayanıyor ki büyük büyük büyük babalarımızın büyük babaları bir meditasyon hocası olabilir.

Ben de hiç tembellik yapmadan sizin için meditasyonun tarihi nedir, meditasyon ne mânâya gelir, amacı nedir diye minik bir araştırma yaptım. Öğrendiğim bir şey beni başka bir şeye yönlendirdi, bir kelime başka bir kelimenin kapısını açtı anladım ki ben bu işin içinden çıkamıcam burada bırakmaya karar verdim yazıyı.

Şakaydııı! (Meditasyonla Şaka Olmaz Çocuğum!)

Yalnız şu konuda ciddiyim bu işin sonu yok! Çünkü nerede başlayıp nerede bittiği tam olarak bilinmiyor. Nedeni ise meditasyon dediğimiz olay çok daha eski insanlara dayanıyor. Gelin öğrendiklerim üzerine biraz tartışalım!

Meditasyonun Amacı Nedir?

Öncelikle konuyu iyi anlamak için meditasyonun amacı nedir anlamamız gerekiyor. Meditasyonda amaç zihin boşaltmaktır yani zihni boşaltmayı öğrenmek gerekir. İşin özü hiçbir şey düşünmemektir. Siz zihni boşalttığınızda derin bir huzura ulaşırsınız. İşte tam bu anda ruhunuzdan bilincinize bir farkındalık akar ve hayata dair bir uyanış ve berrak bir görüş kazanırsınız. İşte bu zihnin ötesindeki hakikate temas etme işlemidir ki bu noktada siz “müdahale eden” veya “yargılayan” değil sadece ama sadece “gözlemci” yani ruhsal öz olursunuz. Meditasyonun amacı ise tamamen budur. Sizin hiçbir şeye müdahale etmeden bir gözlemci olup tüm olup biteni ‘an’da kalarak izlemeniz.

Meditasyon Neden Günümüzde Bu Kadar Popüler Oldu?

Meditasyonumu yaptım odamda seni bekliyorum,
Meditasyonsuz evden adımımı atmam,
Gelsin sihirli taşlar, küreler gitsin pis kötülükler,
Melek kartım bende aklım bugün sende!

İşten güçten kafasını kaldıramayan, tatile gitse elinden telefonunu bırakamayan, hayatı kaçırdığını hissedip ya geçmişte ya da gelecekte yaşayan bünyeler için meditasyon adeta bir kurtuluş olarak algılanıyor. Nedeni ise üzerine tam bastığım gibi modern yaşamın getirdiği stresli ruh hallerinden ve kişisel yaşama yansıyan huzursuzluktan kaçmak! Ancak gerçekten kaçılıyor mu? Yoksa meditasyon bittikten 10 dakika sonra eski hayatına geri mi dönüyorsun?

Ağızdan ağıza yayılan ve gittikçe tüm medya kanallarının bize empoze etmeye çalıştığı bu meditasyon denen tekniğe, sizi farkındalığa ulaştıracağı ve stresi yendireceği vaadleri de eklenince yeni bir pazarlama alanı doğdu! Bu işin günümüzde rekabet alanı ve doğal olarak kazançları da giderek artıyor. Kısacası meditasyonun kaymağını yemeyi bile öğrendik. Bu işe para harcayan o kadar çok kesim var ki anlatamam. Üstelik az buz ücretler değil bu meditasyon, yoga, vs. ücretleri. Bu hizmetin kazandırdıkları yanında az bile demeyin! Diyenlere de inanmayın! Alın minderinizi tütsünüzü odanızın sakin bir köşesinde sessiz sessiz yapın meditasyonunuzu. Bu tavsiyeyi de benden başkası veremez açık yürekle, kıymetimi bilin!

Meditasyonu daha önce denemiş bir birey olarak kolay olmadığını biliyorum lakin iki gün bilemedin iki hafta meditasyon eğitimi almış bir kişinin bende ki üçüncü gözü açmada nasıl faydası olur onu hiç bilemiyorum. Üzerine yıllarını harcayıp bir yerlere gelmiş insanlar ise haşa sözüm size değil! Neyse siz anladınız beni. Amacım popüler kültürün etkilerinden sizi arındırmaktı. Konumuza dönelim.

Meditasyonun Kelime Kökeni

Fransızca méditation “tefekkür, derin düşünce” sözcüğünden alıntıdır. Yani dilimize geçen meditasyon kelimesi Fransızcadan gelmedir. Peki, Fransızcaya nereden gelmiş? Fransızca sözcük ise Latince meditatio sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince meditari “derin düşünmek, kaygılanmak” fiilinden +tion son ekiyle türetilmiştir. Kısacası Latince “ilgilenmek” fiilinden türetilmiştir.

Meditasyon Teknikleri ve Tarihsel Süreci

Meditasyon çok eski insanlara kadar uzanan ruhu ve aynı zamanda bedeni rahatlatıcı bir tekniktir. Doğrudan meditasyonla ilgili yazılı bilgilere henüz ulaşılamamıştır, ancak kökenleri ile ilgili bilgileri geriye doğru farklı uygulamaları izleyerek takip etmek mümkündür.

Araştırmacılar, ilkel toplumların bilincin değiştirilmiş durumlarını ve ruhsal değişimlerini yaktıkları ateşin başında düşüncenin derinlerine dalarak keşfettiklerini kurgulamışlardır. Bu, filmlerde çokça izlediğimiz ateş başı ayinlerinin gerçek olabileceğini de düşündürüyor.

Arkeologların, İndus vadisinde bulduğu yogi resimleri yoga pratiğinin dolayısıyla meditasyonun ilk dönem hint medeniyetindeki varlığını ise ispatlamaktadır.

İlk dönemlerden beri var olan meditasyon teknikleri zaman içinde yapısal pratik içinde geliştirilmiştir. Bu dönemlerde dini temellere dayanan meditasyon daha sonraları yaşanılan değişim içinde koruyucu sağlık yöntemlerinden biri olarak kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde de yukarıda bahsettiğim gibi çoğunlukla buna atıfta bulunmaktadır.

5000 yıllık Hint metinlerinde meditasyonun çeşitli tekniklerinden bahsedilmektedir. Buda meditasyonun dünyada en yaygın biçimde bilinen öğreticisidir. Buda henüz aydınlanmaya ulaşmadığı ve Siddharta Gotama olarak bilindiği dönemlerde onu aydınlığa ulaştıracak şeyin meditasyon olduğunu kendi deneyimleri ile keşfetmeye başlamıştır.

Buda

Buda elde ettiği tüm bu bilgileri öğrencilerine aktarmış onlarda kendi yetiştirdikleri insanlara bu bilgiyi bir miras olarak bırakmışlardır. Bu şekilde Budanın öğretileri çok uzaklara, Asya kıtasının neredeyse tamamına kadar yayılma imkanı bulmuştur.

Üstaddan üstada yol alan meditasyon her öğreticide yeni yorumlara yeni yaklaşımlara uğramış, Budizm; Çin, Japonya, Tibet, Güney Asya ülkeleri vb. yerlere ulaştığında her bölge kendi yorumunu da ekleyerek özel pratik meditasyon tekniklerini geliştirmiştir.

Örnek olarak Osho gösterilebilir. Hintli mistik Osho meditasyona çok büyük bir katkı yaparak dinamik meditasyon tekniklerini oluşturmuştur. Modern insanın yaşadığı dinamik ve çok boyutlu hayat ve onun ritmi meditasyonun geleneksel yöntemleriyle günümüz insanı tarafından uygulanmasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle Osho Batının terapi yöntemlerinden esinlenerek ve onları meditasyona entegre ederek meditasyon tekniğine Buda’dan beri en büyük katkıyı yapmıştır.

Osho

Transandantal Meditasyon (TM) denilen sistem ise, Hintli Maharishi Mahesh tarafından geliştirilmiş, kişisel mantraların kullanıldığı bir meditasyon sistemi olup, 1960’lı ve 70’li yıllarda Batıda geniş bir izleyici kitlesi edinmiştir.  

Meditasyon yalnızca Budizme özgü bir sistem değildir. Pek çok farklı meditasyon formu asırlardan beri diğer dinlere mensup kişilerce de uygulanmaktadır. (Musevilik, Hristiyanlık, Jainizm, judaizm vb.) Fakat bu sistemler Ortadoğu ve Asya kaynaklı meditasyon sistemleri kadar yaygın bir alana sahip değildirler.

Meditasyon uzun bir süreçte Doğuda yerleşik hale geldikten binlerce yıl sonra ancak Batı ile tanışma imkanı bulmuştur. Meditasyonun batıda özellikle Amerikada popüler hale gelmesi 20.yy ortalarına rastlar. 1960 ve 1970li yıllarda pek çok araştırmaya konu olan meditasyonun hem zihinsel bir aktivite hem de bu aktivitenin ardından ulaşılan bir bilinç hali olduğu yapılan çalışmalarda ortaya koyulmuştur. Meditasyon yapanlarda tıpta mevcut olan uyku, uyanıklık ve rüya bilinç düzeylerinden farklı bir dördüncü bilinç düzeyi gözlenmiştir.

Meditasyon günümüzde aşağı yukarı her ülkede uygulanmaktaysa da kökeni ve en yaygın uygulandığı yer Doğudur. Bu sebeple Meditasyon tekniklerini öğrenmek ve uygulayabilmek için eğitim almak isteyen Batılılar genellikle Hindistan, Tayland, Endonozya, Nepal, Kosta Rika gibi ülkeleri seçerler. Kısacası Meditasyonun Batıdaki yaygın biçimi Hinduizm ve Budizm kökenli tekniklerden türetilmiştir.

Peki Neden 3 rakamı Kullanılır?

Numerolojide 1 rakamı tek olan Tanrı’yı temsil ettiği için sayılmaz, bu nedenle 3 ilk tek sayı olarak kabul görür ve bir çok inanışta, mitolojik hikayelerde ve gelenekte 3 rakamı ya da 3’lü sembollerle karşılaşırız. Bu öğretilerin alt metinlerinden ise 3 rakamının bir şeyin var olma halini yani biri gerçekleyebilen üç adımı tariflediği söylenebilir: Özne+ öznenin eylemi+ eylemin nesnesi.

Kısaca tanımlamak gerekirse, Budizmin bazı mezheplerinde ve Hinduizm’de ॐ  şeklinde gördüğünüz şekil sembollerle tanımlanan bu hece grubu, bazı tanımlara göre Sankrit bir cümle olan ‘Om mani padme Hum’ yani ‘Om lotusun içerisindeki mücevher, Hum’ un bir kısaltması olarak tarif ediliyor. Lotus çiçeğinin içindeki mücevher benzetmesi ise, bilincin aydınlanması ile ilişkilendiriliyor. Sonuç olarak hikaye yeniden farkında olma haline çıkıyor.

Bazılarına göre ise 3 rakamı, cennet, dünya ve cehennemi de tariflemektedir. Hinduizmde ise genellikle bu 3’lü sembol, Hint tanrılarından, Brahma, Vishnu ve Shiva’yı temsil etmekte. Yani Yaratan Tanrı Brahma, Devam Ettiren Tanrı Vishnu ve Yıkan Tanrı Shiva.

Meditasyon Nedir Sorusunun Cevabı Om Sözcüğünde mi Gizli?

Türkçe’de Om olarak anılan kelimenin Sanskritçe’deki karşılığı Aum’dur. “A” ve “U” harflerinin birlikte söylenişleri bize “O” sesini verir. Türkçe, yazıldığı gibi okunan bir dil olduğundan, Aum Türkçe’de Om olarak anılır.

Aum, pek çok kadim metinde kendine yer bulmuştur. Bunlar arasında, en bilinenlerinden biri olan ve M.Ö 400- M.Ö 200 yılları arasında yazılan eser Mandukya Upanişad’da Aum hakkında şöyle denir: “Aum evrendir; mutlak olandır. Geçmiş, şimdi ve gelecektir; zaman ötesidir.”

Harf temelinde baktığımızda, “A” yaratan, “U” devam ettiren ve “M” sona erdiren anlamındadır. Burada, harfler Brahman, Vişnu ve Şıva ile sembolize edilir. Aum evrensel bir kelimedir ve farklı kültürlerde değişik söylenişleri de mevcuttur; fakat özü aynıdır.

Praşna Upanishad’da şöyle yazar:

*Om hecesi bir destektir; onu bilen huzura, güvene, ölümsüzlüğe ve korkusuzluğa kavuşur.

Katha Upanishad içerisinde bir bölümde de şöyle yazar:

1.       Bütün Vedaların naklettiği, bütün çileciliklerin gereksinim duyduğu, dinsel öğrencilik yaşayanlara elzem olan sözcüğü sana açıklıyorum: Bu sözcük Om’dur.

2.       Bu hece gerçekten de Brahma’dır! Bu hece gerçekten de en yücedir! Bu heceyi bilenin her isteği yerine gelir!

3.       O en iyi dayanaktır. O en yüce dayanaktır. Bu dayanağı bilen, Brahma dünyasında mutlu olur.

Upanişad’dan Bir Alıntı

Om! Bhadram karnebhih s’rnuyāma devāh bhadram pasyemākṣhabhiryajatrāh sthirairangaistushtuvamsastanūbhir vyaśema devahitam yadāyuh svasti na indro vriddhaśravāh svasti nah pūṣhā Viśvavedāh svasti nastārkṣhyo ariṣhtanemih svasti no brihaspatirdadhātu Om śāntih; śāntih; śāntih

“Om. Shining Ones! May we hear through our ears what is auspicious; Yes, fit to be worshipped! May we see with our eyes what is auspicious; May we, endowed with body strong with limbs, offering praise, complete the full span of life bestowed upon us by the divine beings; May Indra, of enhanced fame, be auspicious unto us; May Pūshan, who is all-knowing, be auspicious unto us; May Tārkshya, who is the destroyer of all evils, be auspicious unto us; May Brihaspati bestow upon us auspiciousness! Om. Peace! Peace! Peace!

“Om. Parlayanlar! Kulaklarımız aracılığıyla hayırlı olanı duyabilelim mi; Evet, İbadet edilmek için uygun! Gözlerimizle hayırlı olanı görelim mi; Vücudun uzuvları ile donatarak, övgülerle, ilahi varlıklar tarafından bize verilen yaşamın tamamının tamamlamasını sağlayabilir miyiz; Gelişmiş şöhreti ile Indra, bize hayırlı olsun; Her şeyi bilen Pūshan, bize hayırlı olsun; Tüm kötülüklerin yok edicisi Tārkshya, bize hayırlı olsun; Brihaspati bize hayırlılık getirsin! Om. Barış! Barış! Barış!

Sonuç Olarak Meditasyon Nedir?

Bu metinlerden anlaşıldığı üzere Hinduizm, Budizm ve Taoizm’de meditasyon, dua etmekle aynı anlamı taşır. Özellikle bahsettiğimiz Hinduizm’in felsefi ve mistik kutsal kitabı olan Upanişad,Hindistan’daki Budist alışkanlıkları esas alır. Bu gelenekler meditasyonla bir bütünlük içerisindeyken beraberinde manevi amaca ulaşılabileceği düşüncesini getirir. Temeli ise aynı kavramlara dayanır: dua ile zihni boşaltmak, farkındalığa ulaşmak ve bilinci aydınlatmak.

Kaynaklar:
  • Uplifers
  • Swami Krishnananda – The Divine Life Society Kitabı
  • Wikipedia